Imię Jan pochodzi z hebrajskiego: Johhanan i znaczy Bóg jest łaskawy oraz Jahwe się zmiłował.

Święty Jan był synem Zebedeusza i Salome, bratem Jakuba Starszego. Razem zajmowali się łowieniem ryb. Zamieszkiwali Galileę. Jan od najwcześniejszych lat szukał duchowego mistrza - nauczyciela, który głosi prawdę, który wie jak żyć, aby być dobrym i szczęśliwym.

Pewnego dnia, na brzegu Jordanu ujrzał człowieka ubranego w wielbłądzią sierść i przepasanego skórzanym pasem, który chrzcił wodą zgromadzonych ludzi. Na pytanie kim jest, Jan Chrzciciel odparł: "Jestem głosem wołającego na pustyni". "Nie jestem ani Mesjaszem, ani prorokiem. Chrzczę tylko wodą. Lecz po mnie przyjdzie Ten, którego rzemienia u sandała nie jestem godzien rozwiązać". Młody Jan bezzwłocznie dał się ochrzcić i przystał do Chrzciciela i jego uczniów. Mistrz uczył ich pokory i prostoty pustelniczego życia.

Jakiś czas później nad Jordan przybyła grupa Izraelitów, aby otrzymać chrzest z rąk Jana Chrzciciela. Na jednego z nich wzruszony Chrzciciel wskazał "Oto Baranek Boży, który gładzi grzechy świata". Tajemniczy Pielgrzym przyjął chrzest, a na pytanie Jana o tajemniczego przybysza, mistrz odpowiedział: "To jest Ten, o którym powiedziałem: Po mnie przyjdzie Mąż, który mnie przewyższył godnością, gdyż był wcześniej ode mnie. Ja Go przedtem nie znałem, ale przyszedłem chrzcić wodą w celu, aby On się objawił Izraelowi. To jest Syn Boży. Potrzeba, by On wzrastał, a ja się umniejszał".

Po tym jak Jezus, przebywając nad jeziorem Genezaret, napełnił sieci Szymona Piotra rybami, Jan postanowił przyłączyć się do niego. Zrozumiał, że musi opuścić dotychczasowego nauczyciela i pójść za tym, którego Chrzciciel nazwał Barankiem i Synem Bożym. Jezus chętnie przyjął Jana do grona swoich uczniów. Jan stał się świadkiem wszystkich słów i czynów Zbawiciela.

Jan był jednym z dwunastu Apostołów, a dzięki swojej młodzieńczej żarliwości został tym, którego Chrystus szczególnie umiłował. Święty Łukasz ewangelista w Dziejach Apostolskich umieszcza Jana zaraz po św. Piotrze. Nie decydowało o tym starszeństwo, bo Jan był najmłodszym uczniem Pana Jezusa. Był jednak - jak podaje Ewangelia wg św. Jana - pierwszym Jego uczniem, a także najbardziej umiłowanym.

Jan był jednym z trzech spośród uczniów, którym Chrystus ukazał swą Boską postać na górze Tabor. Oprócz Jana był tam Szymon - Piotr i brat Jana Jakub. Owi wybrani zobaczyli wówczas, jak szata Jezusa stała się olśniewająco białą, a On sam rozmawiał z Mojżeszem i Eliaszem. Potem pojawił się Jahwe w obłoku i rzekł: "To jest mój Syn umiłowany, Jego słuchajcie". To misterium stało się udziałem trzech uczniów, którzy byli Jezusowi najbliżsi.

Jan był też świadkiem wskrzeszenia córki Jaira, a także świadkiem Modlitwy w Ogrójcu. Jan i jego brat Jakub, byli nazywani przez Pana Jezusa Synami Gromu (Boanerges). Święty Jan razem z Piotrem został wyznaczony do przygotowania Ostatniej Wieczerzy, był też tym uczniem, który w czasie Ostatniej Wieczerzy złożył głowę na piersi Pana Jezusa.

Gdy żołnierze aresztowali Jezusa, a zdjęci wielkim strachem apostołowie rozpierzchli się i ukryli, Jan zaopiekował się Maryją, Matką Jezusa. Wraz z Nią przybył na Golgotę i jako jedyny z uczniów stał się świadkiem Męki Pańskiej. "Kiedy więc Jezus ujrzał Matkę i stojącego obok Niej ucznia, którego miłował, rzekł do Matki: Niewiasto oto syn Twój. Następnie rzekł do ucznia: Oto Matka twoja. Od tej godziny uczeń wziął Ją do siebie". Tak Jan został przybranym bratem Jezusa.

Trzeciego dnia niewiasty przyniosły apostołom zdumiewającą wieść o Zmartwychwstaniu. Piotr i Jan natychmiast pobiegli go Grobu, a Jan jako młodszy, biegł szybciej i jako pierwszy z apostołów ujrzał odsunięty kamień i porzucony całun.

Jan Apostoł był jednym z przewodników Kościoła Jerozolimskiego, obok Piotra i Jakuba. Brał m.in. udział w pierwszym soborze jerozolimskim (49-50r.). W Palestynie przebywał do czasów wojny żydowskiej w latach 66-70.
Później wyruszył do Efezu, gdzie nawrócił wielu mieszkańców na chrześcijaństwo. Stamtąd też starał się opiekować wszystkimi gminami chrześcijańskimi w Azji Mniejszej. Jak podaje tradycja od roku 69, Jan głosił Ewangelię w Palestynie i Małej Azji. Z Apokalipsy dowiadujemy się, że kierował gminami chrześcijańskimi w Efezie, Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii i Laodycei.

O tej działalności dowiedział się w Rzymie cesarz Domicjan, który sobie kazał oddawać boską cześć. Legenda głosi, że cesarz Domicjan chciał go zgładzić, tak jak innych chrześcijan, jednak kiedy podano mu truciznę, Jan zneutralizował ją znakiem krzyża (na pamiątkę tego zdarzenia podaje się do dziś w wielu kościołach wiernym poświęcone wino do picia, by nie szkodziła im żadna trucizna, ma też służyć utrwalaniu przyjaźni i pokoju między ludźmi - w niektórych okolicach zwyczaj ten nazywa się "miłością Jana"). Wtedy cesarz kazał gotować go we wrzącym oleju (stąd św. Jan bywa nazywany św. Janem w Oleju - do roku 1909 było nawet obchodzone osobne święto ku czci św. Jana w Oleju: 6 maja), ale Jan wyszedł z niego odmłodzony.

Wówczas Domicjan skazał Jana na wygnanie na wyspę Patmos. Tam osamotniony apostoł doznał przerażającej wizji Apokalipsy i niezwłocznie spisał ją ku przestrodze wiernych. Po śmierci cesarza Jan mógł wrócić do Efezu. Nie dane było jednak odpocząć sędziwemu już apostołowi. W mieście zaczął bowiem głosić swą naukę Lerynt, a Jan z przerażeniem obserwował, jak wielu chrześcijan przyjmuje heretyckie poglądy. Wówczas Jan podjął się ponownie pisarskiego trudu i opisał najważniejsze wydarzenie swego życia - spotkanie z Jezusem. Pod piórem Jana powstało świadectwo słów i czynów Zbawiciela.

Mimo że nie jest znana dokładna data narodzin św. Jana, wiadomo, że był on najdłużej żyjącym uczniem Chrystusa. Zmarł na przełomie I i II wieku. Najprawdopodobniej w 104 roku. Zmarł w sędziwym wieku ok. 98 lat. Jako jedyny z dwunastu apostołów odszedł śmiercią naturalną. Za symbol słusznie tradycja nadała mu orła, gdyż głębią i polotem przewyższył wszystkich Ewangelistów. Kult św. Jana Apostoła należał w Kościele zawsze do eksponowanych wśród świętych Pańskich. Najwspanialszą świątynię wybudowano mu w Rzymie. Jest nią bazylika na Lateranie pw. Św. Jana Chrzciciela i św. Jana Apostoła i jest katedrą papieży. Kult św. Jana Apostoła żywy jest również w Polsce. W wielu kościołach widnieje jego postać z księgą i symbolem orła, a także pod krzyżem waz z Maryją.

Do VI wieku znane są wzmianki o grobie św. Jana w Efezie, przy którym działy się cuda. Później jednak Efez podupadł i dziś jest małą wioską turecką. Badania archeologiczne, prowadzone w 1936r. potwierdziły istnienie grobu w Efezie.

Jan Apostoł znany jest jako autor trzech Listów, Apokalipsy i przede wszystkim Ewangelii. Jednak Dobra Nowina św. Jana różni się nieco od pozostałych trzech. W jej treści św. Jan opisuje przede wszystkim czyny Jezusa potwierdzające Jego Boską moc oraz historię męki i zmartwychwstania Chrystusa.
Ewangelia Jana nie ma charakteru katechetycznego, jak pozostałych ewangelistów, ale raczej historyczno-teologiczna. Ukazuje mnóstwo szczegółów z życia Jezusa: powołanie pierwszych uczniów nad rzeką Jordan, pierwszy cud w Kanie Galilejskiej, wypędzenie przekupniów ze Świątyni, spotkanie Jezusa z Samarytanką, uzdrowienie paralityka nad sadzawką Owczą, epizod z kobietą cudzołożną, uzdrowienie niewidomego od urodzenia, wskrzeszenie Łazarza, uczta w Betani, udzielenie Apostołom władzy rozgrzeszania, "Niewierny Tomasz", nadanie Piotrowi prymatu w Kościele, a także mowy Pana Jezusa. Według Jana Jezus skupiał swoją działalność w głównej mierze w Jerozolimie. Ewangelia św. Jana jest chronologicznie najpóźniejsza ze wszystkich czterech.

Nie ma zgodności co do tego, które z pism powstały wcześniej: Ewangelia czy Listy. Wiadomo jednak, że Listy św. Jana Apostoła pisane były pod koniec I wieku w Efezie.
Głównym celem pierwszego z nich jest przestroga dla swoich współbraci w wierze przed naukami głoszonymi przez pseudoapostołów. List ten co prawda nie został podpisany, ale wiadomo, że wyszedł spod pióra Jana Apostoła, który służył radą przy rozstrzyganiu różnego rodzaju sporów i niejasności religijnych. Dwa pozostałe listy skierowane były do konkretnych adresatów i zawierały bardziej prywatne przesłania dla przyjaciół.

Objawienia, jakich doznał Jan Apostoł na wyspie Patmos, natchnęły go do napisania Apokalipsy. Ewangeliście ukazały się losy Kościoła w przyszłości, aż do momentu powtórnego przyjścia Zbawiciela. Przesłaniem Apokalipsy jest umocnienie Chrześcijan w walce ze złem. Po ostatecznej bitwie nastąpi zmartwychwstanie i Sąd Boży. A ludzie będą mieszkali w Niebieskim Jeruzalem.

Święty Jan przedstawiany jest w ikonografii często tak jak inni ewangeliści z otwartą księgą - w towarzystwie orła (to nawiązanie do wizji proroka Ezechiela i do Apokalipsy - symbol orła, ponieważ teologiczną głębią swojej Ewangelii wzniósł się ponad innych ewangelistów), z kotłem z wrzącą oliwą, z kielichem, z którego wysuwa się wąż (czasem wąż przypomina smoka).

Święty Jan uważany jest za patrona Azji Mniejszej; patrona teologów, urzędników, notariuszy, rzeźbiarzy, malarzy, pisarzy, literatów, księgarzy, drukarzy, introligatorów, wytwórców papieru, właścicieli winnic, rzeźników, siodlarzy, szklarzy, zwierciadlarzy, grawerów, świecarzy i wikliniarzy; patrona przyjaźni; jest wzywany w przypadku zatrucia, poparzenia, choroby nóg i padaczki, w przypadku gradobicia, w modlitwie o dobre zbiory.

Boże, Ty nam objawiłeś tajemnice Twojego Słowa przez świętego Jana Apostoła, oświeć nasze umysły, abyśmy pojęli i umiłowali naukę, którą głosił.